Right to Buy to program, który umożliwia lokatorom mieszkań i domów socjalnych (przyznawanych przez lokalny Council) wykup wynajmowanej nieruchomości i skorzystania przy tym ze zniżki – czasami bardzo dużej.
Po niedawnej decyzji o zakończeniu programu Right to Buy w Walii, ponowiono wezwania do podążania za tym przykładem i ograniczenia sprzedaży domów socjalnych.

Chartered Institute of Housing wyraził obawy, że trwająca “wyprzedaż” nieruchomości należących do lokalnych władz wpływa negatywnie na dostęp do wynajmu mieszkań w przystępnej cenie. Powoduje to kryzys, ponieważ mieszkania socjalne są sprzedawane, a nie są wystarczająco szybko budowane nowe.

Od wprowadzenia Right to Buy w 1980 roku najemcom sprzedano około 2,6 mln domów komunalnych.

Raport KIS Finance wykazał, że program oferuje ogromną zniżkę, do 70% wartości nieruchomości. Dzięki temu w ciągu ostatnich 39 lat zakup mieszkania lub domu stał się dużo łatwiejszy dla osób, które do tej pory wynajmowały nieruchomość.
Ze względu na zastosowane zniżki i niższe ceny domów w latach 80-tych, 90-tych i później, najemcy kupowali domy za niewielką część tego, co są warte obecnie. Doprowadziło to do ogromnych zysków tych, którzy sprzedali swoją nieruchomość kilka lat po jej zakupie.

W raporcie przytoczono przykłady, takie jak jedna nieruchomość w Hackney w Londynie, która została zakupiona przez najemcę za 171 000 funtów w 2000 roku i sprzedana w 2014 za 1 000 000 funtów, co przyniosło zysk w wysokości 829 000.

Kolejna nieruchomość na tym samym obszarze została zakupiona za 220 000 funtów w 1997 i sprzedana za 1 940 000 GBP w 2013 roku.

Wynajmowanie domów kupionych od Council’u

Ponadto, około 40% domów komunalnych sprzedawanych w ramach programu w Londynie jest obecnie wynajmowanych prywatnie innym osobom. Jest to całkowicie sprzeczne z pierwotnym założeniem programu, czyli umożliwieniem zakupu domu dla siebie. Pozwoliło jednak ludziom na przekształcenie programu Right to Buy w szansę na zarabianie pieniędzy.

Sprawiło to, że rynek najmu staje się znacznie droższy dla potencjalnych najemców. Średni czynsz pobierany przez prywatnych właścicieli w całej Anglii wynosi 690 GBP miesięcznie, a w domach socjalnych to średnio zaledwie 374 funtów. W Londynie czynsz osiąga średnią cenę 1447 GBP, czyli trzykrotność średniej kwoty pobieranej przez władze lokalne (468 GBP).

Oprócz wzrostu cen doprowadziło to również do zmniejszenia poczucia bezpieczeństwa najemców. Lokatorzy domów z Council’u mają zapewnione umowy najmu przez wiele lat, a prywatni właściciele mogą dać im jednomiesięczne wypowiedzenie.

Czy czas na Right to Buy przeminął?

Z biegiem lat dostępne rabaty i okres pobytu wymagane do zakwalifikowania się do programu były zróżnicowane. Obecnie maksymalna dostępna zniżka wynosi do 70% wartości nieruchomości lub maksymalnie 80 900 funtów (108 000 w Londynie).

Program jest obecnie dostępny tylko w Anglii, w lipcu 2016 roku zniesiono go w Szkocji, a w styczniu 2019 w Walii.

Liczba kupowanych domów z Right to Buy osiągnęła najwyższy poziom w latach 1988–1989 i wynosiła 135 701. Znacznie spadła w 2017-2018 (do 11 833 sprzedaży), co wskazuje, że być może czasy popularności Right to Buy się skończyły.

W 1997 roku było 3,5 mln nieruchomości komunalnych, a w 2018 ich liczba jest o ponad połowę mniejsza i wynosi 1,59 mln.

Agnieszka Kwaśnicka

Na podstawie: Joanne Atkin Right to Buy Scheme has turned hundreds of ex-council tenants into property millionaires – https://www.mortgagefinancegazette.com/market-news/housing/right-buy-scheme-turned-hundreds-ex-council-tenants-property-millionaires-15-03-2019/